Дзень, калі Менск паўстаў: 2 красавіка 1996 года - пачатак «Менскай вясны»

2 красавіка афіцыйная прапаганда Расіі і Беларусі адзначае «Дзень яднання народаў». Але для тых, хто памятае падзеі 1996 года, гэтая дата - сімвал не «братэрскіх абдымкаў», а гвалту, здрады нацыянальным інтарэсам і пачатку маштабнага вулічнага супраціву, які атрымаў назву «Менская вясна».

У 1996 годзе малады Лукашэнка, які яшчэ не адчуваў сябе паўнапраўным дыктатарам, шукаў падтрымкі ў Маскве. Для Барыса Ельцына, які тады меў вельмі нізкі рэйтынг перад выбарамі, ідэя  аднаўлення саюза была выдатным піяр-ходам.
2 красавіка ў Маскве павінна было адбыцца падпісанне дамовы аб стварэнні «Супольнасці Беларусі і Расіі». 
Гэта быў першы крок да паступовай здачы суверэнітэту, які мы назіраем ужо 30 гадоў.

У той час як у Крамлі званілі келіхі, вуліцы Менска запоўнілі тысячы людзей. Гэта быў адзін з самых масавых і эмацыйных мітынгаў таго часу.
  Па розных ацэнках, на вуліцы выйшла ад 30 да 50 тысяч чалавек.
 Лозунгі:  «Беларусь у Еўропу!», «Не - расійскай акупацыі!», «Жыве Беларусь!».
  Людзі прайшлі шэсцем ад плошчы Незалежнасці да плошчы Якуба Коласа. Гэта была дэманстрацыя таго, што беларусы не жадаюць быць «паўночна-заходнім краем» Расіі.
Менавіта 2 красавіка 1996 года стала відавочна, што ўлада гатовая выкарыстоўваць сілу супраць уласнага народа дзеля інтарэсаў Масквы.
Калі шэсце дайшло да Палаца спорту, пачаліся жорсткія сутыкненні. АМАП упершыню дзейнічаў з асаблівай цынічнасцю: людзей збівалі дубінкамі, запіхвалі ў аўтазакі, не зважаючы на ўзрост. Сярод затрыманых былі і лідары БНФ, і звычайныя студэнты.
«Мы тады ўпершыню ўбачылі, што такое сапраўдны паліцэйскі гвалт. Гэта быў шок: нас білі за тое, што мы хочам жыць у сваёй краіне, а не ў складзе суседняй імперыі», - узгадвае адзін з удзельнікаў падзей.
 Чаму гэта важна для Смаленска?
Для жыхароў Смаленшчыны, падзеі 2 красавіка 1996 года маюць асаблівы сэнс:
 1. Папярэджанне: Гісторыя паказала, што «яднанне» заўсёды ідзе побач з рэпрэсіямі. Свабода адной краіны непасрэдна звязана са свабодай суседа.
 2. Агульны лёс: Смаленск і Менск гістарычна знаходзіліся ў адной культурнай і палітычнай прасторы (ВКЛ). Страта суверэнітэту Беларуссю ў 1996 годзе канчаткова замацавала і Смаленск у статусе «глыбокага тылу» Масквы, пазбавіўшы смалян еўрапейскай перспектывы.

Адным з галоўных натхняльнікаў тых пратэстаў быў лідар Беларускага Народнага Фронту Зянон Пазняк. Ягоныя словы, прамоўленыя ў тыя дні, сёння ўспрымаюцца не проста як палітычны лозунг, а як фундаментальная ісціна для кожнага, хто шануе свабоду:

​«Незалежнасць - гэта вышэйшая каштоўнасць. Без незалежнасці няма нацыі, няма свабоды, няма будучыні. Тое, што яны называюць "яднаннем", насамрэч з'яўляецца паглынаннем нашай зямлі і нашай душы чужой імперыяй. Але пакуль мы выходзім на вуліцы, пакуль мы кажам "Не!", Беларусь жыве».

​Пазняк тады папярэджваў: Расія ніколі не прыйдзе як роўны партнёр, яна прыйдзе як гаспадар, які будзе выкарыстоўваць нашых сыноў у сваіх войнах, а нашу гаспадарку - для сваіх амбіцый. 2026 год паказвае, наколькі ён меў рацыю.

​Сёньня мы бачым, да чаго прывяла палітыка, распачатая ў  96-ым годзе: Беларусь пераўтворана ў ваенны плацдарм, незалежныя СМІ знішчаны, а тысячы людзей знаходзяцца ў турмах і сотні тысяч за мяжой.
Тое, што пачыналася як «эканамічны саюз», аказалася анэксіяй пад прыгожай вывескай.
2 красавіка - гэта не свята. Гэта дзень памяці пра мужнасць тых, хто першым выйшаў супраць інтэграцыйнай пасткі. І гэта напамін смалянам: 
пакуль жыве дух супраціву ў Менску, ёсьць надзея і на вызваленне Смаленска ад імперскага прыгнёту.